Cuốn sách được tặng cả năm chưa đọc

Một cuốn sách mỏng, của một tác giả viết sách bán chạy vào loại bậc nhất trong thiên hạ. “Attitude 101″ của John C.Maxwell. Không đọc bởi vì cuốn sách đó mở đầu đã bảo là “What every leader needs to know” mà mình lại không có ý định lead ai cả (trừ một số trường hợp bị ép).

Thế nhưng người tặng cuốn sách đó lại là một người khá đặc biệt, làm mình nhớ mãi và tới bây giờ vẫn đặt cuốn sách ở một chỗ tương đối dễ nhìn trên kệ. 30/4 năm ngoái đi cùng bố mẹ sang Myanmar. Đi tour cho nên chắc là cũng tiếp tay kha khá cho chính phủ quân sự. Aung San Suu Kyi đã từng phát biểu trên BBC năm 2002 đại ý là đừng đến Myanmar vào lúc đó theo con đường du lịch, bởi như thế chỉ làm giàu thêm cho các tướng lĩnh trong chính phủ. Cơ mà ham tour rẻ nên cũng cứ nhắm mắt đi liều một chuyến, dù biết rằng sau 8 năm mọi chuyện ở Myanmar mới chỉ khá lên được một chút xíu.

Ở Myanmar tình hình tiêu dùng cũng y như Việt Nam tuần rồi. Muốn tiêu thì phải tiêu bằng tiền Myanmar, muốn đổi USD thì ra ngân hàng. Tuy nhiên chắc đo đi tour ở trong khách sạn của tướng nào đó được bảo kê nên vẫn có người tới tận nơi để đổi tiền (mà cuối cùng chẳng tiêu pha gì nhiều). Đặc biệt là tiền USD muốn đổi được ở Myanmar phải là tiền mới, không có vết bẩn, không được nhăn nheo…

Tour lần đó đi là tour đầu tiên của một agency làm du lịch tại Việt Nam, thế nên đã được dẫn dắt bởi một anh guider nói tiếng Anh rất tốt và rất hiểu biết. Chỉ loanh quanh thủ đô Yangon nên cũng chả có gì nhiều để nói. Ấn tượng về thành phố đó tương đối tốt, thấy an ninh cũng không vấn đề gì (trong lúc mình tới) và đặc biệt là cấm xe máy nên không ồn ào, không tắc đường. Tour có hai điểm ấn tượng, đó là chùa vàng Shwedagon và chùa Kyaikhtiyo. Chùa Kyaikhtiyo có một hòn đá thiêng mạ vàng chênh vênh trên núi, đường vào hòn đá có hai anh gác cổng lực lưỡng cầm gậy, nếu thấy chị em hùng hổ xông vào là sẽ … dùng gậy đuổi ra vì truyền thuyết nói rằng chỉ đàn ông mới được chạm vào hòn đá thiêng đó, phụ nữ chạm vào thì hòn đá sẽ lăn xuống vực :|

Sunset with Golden Rock

Đường lên chùa Kyaikhtiyo cũng khá mệt, phải trèo núi nên thường mọi người sẽ đi kiệu (do 4 người khênh) để lên núi. Sau khi lên núi thì sẽ trả cho phu kiệu cả thẩy 10 USD nhưng mỗi người chỉ được 1 USD, còn lại là phải đóng cho cai thầu. Ấn tượng đầu tiên sau khi xuống núi là anh guider liên tục thay mặt những người phu kiệu cám ơn khách du lịch đã tạo công ăn việc làm cho họ (làm mình lúc đó lại hơi xấu hổ vì mình quyết tâm tự trèo núi).

Trên đường đi cũng tranh thủ nói chuyện được khá nhiều với anh guider và khá quý anh vì vốn hiểu biết rộng, lại nhiệt tình. Tới ngày cuối cùng, sau khi hỏi anh guider đã có cuốn Lonely Planet mới nhất về Myanmar chưa, mình đã quyết định tặng lại anh cuốn Lonely Planet của mình (nghe có vẻ chở củi về rừng, nhưng thực tế mình là người Việt mà cũng phải mua cuốn đó về Vietnam để xem những gì mình chưa biết).

Điều ngạc nhiên nhất là khi lên phòng tắm rửa và lấy sách mang xuống cho anh guider thì lúc xuống đã thấy anh cầm cuốn “Attitude 101″ trên tay và tặng mình trước. Anh guider còn nói rằng, người Myanmar theo đạo Phật nhiều nên rất coi trọng “Attitude”, do vậy nên mới muốn tặng mình cuốn này. Quả thật, dân Myanmar trong vài thế kỷ gần đây cũng có một Good Attitude đáng kinh ngạc khi vẫn lạc quan trước áp lực của quân đội trong và ngoài nước, từ quân xâm lược của nước khác (như Anh) cho đến thể chế chính trị hà khắc phục vụ quân đội trong nước.

Hôm nay nhìn lại cuốn Attitude 101 cả năm chưa đọc, lại nhớ tới một dân tộc khác, một dân tộc không có rừng vàng biển bạc, một dân tộc luôn cặm cụi làm việc, một dân tộc đã từng tàn ác trong lịch sử nhưng hiện tại được đánh giá là những người đi du lịch văn minh và lịch sự nhất thế giới. Nhật Bản. Không chỉ cảm thấy rùng mình vì những gì mà Nhật Bản đang phải gánh chịu, mình còn cảm thấy ngưỡng mộ thực sự cách mà dân tộc đó đang cùng nhau trải qua động đất, sóng thần một cách cực kỳ bình tĩnh. Cái “attitude” của dân tộc đó có lẽ đã chuyển hóa được từ việc muốn lead người khác sang lead được bản thân mình để luôn văn minh trong mọi tình huống.

Chắc lại cất cuốn sách của anh guider tặng lên giá sách tiếp. Điều quan trọng nhất là lead được bản thân mình . Hy vọng rằng các bạn Nhật Bản sẽ vượt qua được sóng gió với mức tổn thất là ít nhất :(

Bắc Ấn : ngoáy mũi ở Kolkata

Old street corner

Điểm cuối trong cuộc hành trình Bắc Ấn ngắn ngủi của chúng tôi là Kolkata. Nếu đã nói tới đạo Hồi với đế chế Mughal ở New Delhi-Agra, đạo Hindu với những nghi lễ lâu đời ở Varanasi, đạo Phật ở Bodh Gaya-Sarnath thì chắc hẳn cũng phải nói tới những người Anh ở Kolkata cho đủ. Người Anh không phải là những người châu Âu đến Ấn Độ đầu tiên (vì Vasco de Gama đã tới Kerala vào năm 1498) nhưng chắc chắn là những người châu Âu đã gây ảnh hưởng rõ rệt nhất lên quốc gia này. Suốt thế kỷ 19 cho tới đầu thế kỷ 20, Ấn Độ hùng mạnh đã nằm trong sự điều khiển của người Anh. Phải nhờ tới công lao của Mohandas Gandhi và tiếp đó là Nehru, Ấn Độ mới dành lại độc lập vào ngày 15/8/1947. Cái ngày mà đế chế British Raj kết thúc, cái ngày mà người Anh phải rời khỏi Ấn Độ cũng là ngày mà nước Anh bắt đầu mất dần vị trí của mình trên thế giới vào tay các nước mới nổi lên như Mỹ.

————————————————-

Yellow cabs of Kolkata

Thực ra trước khi đi Ấn Độ, trong đầu chỉ tâm niệm tới được 3 điểm là Taj Mahal, Varanasi và Bodh Gaya là ổn lắm rồi. Thế nên chúng tôi không có plan gì cụ thể cho Kolkata cả. Thời gian dành cho thành phố này cũng chỉ là 1 ngày rưỡi và kế hoạch đi chơi chỉ được phác thảo ra trong hơn 9 tiếng ngồi tàu hỏa từ Gaya tới Kolkata. Cảm giác đầu tiên là một thành phố ồn ào, đông đúc và tắc đường kinh khủng. Đi từ ga chính Sealdah về khách sạn bằng chiếc taxi vàng cổ kính y như taxi của New York (cái taxi của NY mới chỉ được xem phim chứ chưa được đi), tắm rửa và quay trở lại khu phố chính Park Street để ăn tối. Người Hindu thì thờ bò còn người Hồi giáo thì ghét lợn, do vậy thực đơn ăn uống của chúng tôi gần 10 ngày nay chỉ toàn gà. Hết Masala lại tới gà theo kiểu Afghan, ngon thì ngon thật mà ăn mãi cũng ngộp thở. Quyết định chọn Mocambo vì đơn giản quán ăn này nằm trong phần Multicuisine của Lonely Planet.

Phật tử mà chúng tôi gặp trên tàu hỏa đi từ Varanasi tới Gaya (được nhắc trong bài trước) là người Kolkata. Ông nói rằng khi tới Kolkata chúng tôi sẽ thấy một thành phố khác hẳn, biết cách hưởng thụ cuộc sống chứ không chỉ có lao động và lao động miệt mài như ở New Delhi. Quả thật là vậy! Mocambo đầy ắp những người đợi phía bên ngoài và chúng tôi cũng phải xếp hàng 30 phút mới được vào ăn. Quán tương đối sang, menu đa dạng, đồ ăn rẻ (tôm hùm ăn tính ra có 200K VND/đĩa), phục vụ chu đáo cho dù chúng tôi sau quãng thời gian dài đi tàu hỏa cũng khá nhem nhuốc. Tối đầu tiên tới Kolkata có lẽ là tối sang trọng nhất trong số các tối chúng tôi ở Ấn Độ.

————————————————-

Ngày hôm sau, đúng ngày Valentine lại quay trở lại chế độ tiết kiệm của những người đi bụi. Mặc dù taxi ở Kolkata khá rẻ (rẻ hơn ở VN) và rất nhiều nhưng chúng tôi quyết định sẽ đi thử tàu điện ngầm để tới các điểm thăm quan. Đã được đi gần hết các loại phương tiện di chuyển ở Ấn Độ, ở New Delhi thì được khuyên là không nên đi tàu điện ngầm vì không an toàn, ở Kolkata lại có tàu điện ngầm thì phải đi ngay. Không biết có an toàn hay không nhưng ba ngày chúng tôi tới Kolkata thì cả ba ngày có biểu tình nên cảnh sát đầy khắp nơi, tha hồ an toàn. Vé tàu điện ngầm thì quá rẻ (4 RP ~ 2000 đồng cho một chặng tốn khoảng 100 RP tiền taxi).

Victoria Memorial - European clone of Taj Mahal

Phần lớn những điểm thăm quan du lịch nổi tiếng tại Kolkata thì đều có dính tới người Anh. Người Anh đã từng định xây một khu London thu nhỏ ở đây, vậy nên không lạ gì khi có vườn hoa, nhà thờ và các khu nhà kiểu phương Tây. Tuy nhiên điểm thăm quan nổi bật nhất của Kolkata chịu ảnh hưởng của người anh là Victoria Memorial lại là phiên bản châu Âu clone lại của Taj Mahal – cầu kỳ, rườm rà và vô hồn hơn Taj rất nhiều. Một trong những điểm thăm quan nhiều màu sắc khác mà bạn có thể đến được là đền thờ của người theo đạo Jain, nhiều màu sắc, nhiều phong cách (châu Âu xen lẫn châu Á) hơn cả các tòa thành Cao Đài tại Việt Nam. Thứ hai ở Ấn Độ lại là ngày nghỉ, vậy nên ngoài đền thờ của người Jain, các địa điểm nổi tiếng khác như bảo tàng Ấn Độ, Victoria Memorial, Marble Palace chúng tôi đều chỉ được đứng ngoài nhìn, quả thật là xui quá!

Không biết có phải do biểu tình hay không mà Kolkata trong những ngày chúng tôi đến tắc đường kinh khủng khiếp. Bạn có thể ngồi trên taxi tới cả 1h chỉ để nhích được chưa tới 1km. Là thành phố lớn thứ hai của Ấn Độ, Kolkata có tới 15 triệu dân, đủ để xếp hạng metro-city. Không hiểu cho tới khi Sài Gòn và Hà Nội phát triển thành metro-city mà lại không có hệ thống tàu điện ngầm thì mọi chuyện sẽ còn tồi tệ như thế nào. Tuy vậy, việc tắc đường lại cho chúng tôi một trải nghiệm thú vị khi quyết định đi bộ dọc theo các con phố khác nhau để tìm bến tàu điện ngầm trở về nhà. Chỉ khi đi bộ qua các con phố khác nhau của một thành phố, bạn mới cảm nhận được rõ nhịp sống của thành phố này.

Nếu Ấn Độ là một trong những quốc gia ô nhiễm nhất thế giới thì Kolkata được bầu là thủ đô ô nhiễm của quốc gia này. Theo thống kê thì cứ 10 người ở Kolkata lại có 7 người bị mắc các loại bệnh khác nhau và một năm thì có 18/100.000 người bị mắc ung thư phổi. Quả thật tới Kolkata, tôi bắt đầu hắt xì liên tục và thấy cả những người dân bản địa xung quanh cũng hắt xì như vậy. Mũi thì đen xì, đi tàu điện ngầm cả một ngày mới phát hiện ra do mình đứng ngay dưới quạt thông hơi của tàu điện ngầm nên muội bay vào mũi.

————————————————-

Poetic or chaotic city, Kolkata?

Bỏ qua tất cả những điều phiền toái trên, Kolkata còn được biết tới như trung tâm văn hóa nghệ thuật của Ấn Độ. Thành phố của mẹ Teresa chắc hẳn sẽ luôn tự hào về nhà thơ vĩ đại Tagore, người đã được giải Nobel văn học năm 1913 với tập Thơ Dâng. Kolkata với những ngôi nhà cổ theo phong cách châu Âu, với các loại xe đủ kiểu đầy màu sắc, với những tấm sari dài 5-7 mét được phơi ở cửa sổ thực ra cũng rất nên thơ. Thế nhưng, có lẽ bạn chỉ có thể cảm nhận được điều này khi bạn tâm niệm trong đầu rằng bạn là khách du lịch, bạn rất rảnh, bạn tới đây chỉ với mong muốn tìm hiểu và khám phá Ấn Độ. Nếu không chấp nhận những điều trên, sợ rằng bạn sẽ khó có thể kiên nhẫn với một Kolkata đầy ắp người và xe. Phải chăng, đó là lý do khiến Tagore đã viết trong tập Thơ Dâng của mình như sau :

Thời gian là vô tận trong tay Người, hỡi Chúa của con. Không ai đếm được những phút của Ngườì

Ngày và đêm qua đi, năm tháng nở rồi tàn như những bông hoa. Người biết chờ đợi.

Những thế kỉ của Người nối nhau hoàn thiện một bông hoa dại nhỏ nhoi.

Chúng con không có thời gian để mất, và vì không có thời gian, chúng con phải giành giật cơ hội.

Chúng con quá nghèo nên không thể chậm trễ.

Và như vậy thời gian trôi qua, trong khi con trao nó cho bất cứ ai cáu kỉnh đòi hỏi nó, và bàn thờ của Người không có bất kì lễ vật gì.

Lúc ngày tàn, con vội vã vì sợ chẳng may cửa của Người sẽ đóng; nhưng rồi con nhận thấy vẫn còn thời gian.

Kỉ niệm vui cuối cùng khi rời khỏi Ấn Độ là tại sân bay DumDum, sân bay quốc tế ở Kolkata. Khi đi qua cửa biên phòng để đóng dấu xuất cảnh vào hộ chiếu, chúng tôi đã bị giữ lại bởi không có visa vào Malaysia. Mất công giải thích hơn 15 phút cho đủ các officer đang lần lượt gọi nhau ra xem vì có một “interesting case”, khi đã được đóng dấu xuất cảnh và lên phòng chờ lại tiếp tục có một officer khác mặt mày rất nghiêm trọng lên hỏi lại và lại tiếp tục được nghe giải thích rằng, Việt Nam thuộc Đông Nam Á nên vào Malaysia không cần hộ chiếu. Tagore nói “không còn thời gian” chứ chúng tôi thấy các officer ở Kolkata có rất nhiều thời gian mới đúng!

————————————————-

Rời khỏi Ấn Độ, quay trở quá cảnh tại Kuala Lumpur 14 tiếng, khi đi thăm tháp Petronas thật trùng hợp chúng tôi lại ngồi đúng xe của một bác tài gốc Ấn. Sở dĩ nhận ra được gốc Ấn vì bác tài có thờ thần Ganesh. Tuy nhiên bác tài lại sinh ra ở Malaysia và chưa từng sống tại Ấn Độ bao giờ. Nếu người Ấn Độ không mấy ai biết tới Việt Nam là quốc gia nào thì bác tài xế taxi này lại biết rõ Việt Nam vì có xem SeaGames và ấn tượng lớn nhất về Việt Nam của bác là xe máy và còi xe máy. Nghĩ bụng, quả thật có khi chả có cái quốc gia nào trên thế giới lại có nhiều xe máy như Việt Nam. Bác tài cũng nói rằng nếu có quay trở lại Ấn Độ, chắc chỉ quay lại để hành hương và cúng tế chứ không bao giờ có ý định sống ở Ấn Độ.

10 ngày là rất ngắn để cảm nhận được hết mọi thứ, thế nhưng không biết có phải vì đi du lịch hay không mà chúng tôi cảm giác Ấn Độ quả thật rất Incredible, đúng như cái tên campaign Incredible India mà Bộ Du Lịch Ấn Độ đã thực hiện. Người Ấn Độ tương đối thân thiện và thích giúp đỡ người khác khi có thể. Lại nghĩ bụng, có phải do gặp sơ nên mới quý mến nhau nhiều thế hay chăng? Chỉ biết rằng, khi đi Ấn Độ về đã học được nhiều hơn cách đối mặt và hưởng thụ mọi điều bất ngờ xảy đến trong cuộc sống. Chắc chắn sẽ còn những chuyến đi tiếp tới Ấn Độ, tới các vùng khác, gặp và nói chuyện với những con người khác, những sự bất ngờ khác trong tương lai gần!!!

Bắc Ấn : Sarnath – Bodh Gaya : đạo Phật không phải là tôn giáo

Pilgrims at Bodgaya

Trên chuyến tàu đi từ Varanasi tới Bodh Gaya (được biết tới ở Việt Nam với tên Bồ Đề Đạo Tràng), tôi lại có dịp nói chuyện với một người dân bản địa khác. Đây là một Phật tử người Ấn Độ, một Phật tử hiếm hoi của Ấn Độ (vì mặc dù Ấn Độ có tới 3/4 nơi được coi là thánh địa của đạo Phật và cũng là nơi khởi điểm của đạo Phật thì hiện tại chỉ có chưa tới 1% dân số theo đạo Phật). Phật tử này sau khi nghe tôi nói rằng tôi là người không theo tôn giáo nào, nhưng trong tất cả các tôn giáo mà tôi biết tới thì có lẽ là tự mình cảm thấy gần với đạo Phật nhất thì liền nói ngay với tôi : đạo Phật không phải là tôn giáo, Phật chỉ có chỉ đường cho chúng ta tự giải thoát mình và nếu chúng ta cảm thấy là Phật đúng, chúng ta đi theo và thực hành lời chỉ dạy của ngài một cách tự nguyện. Vậy thôi.

————————————————————

Có 4 địa điểm được coi là các địa điểm mà bất cứ Phật tử nào cũng nên đến thăm một lần (ông cậu tôi còn nói rằng, đến được đó là coi như nhìn thấy Phật) : nơi Phật sinh (Lumbini), nơi Phật đắc đạo (Bodh Gaya), nơi Phật giảng bài giảng đầu tiên (Sarnath), nơi Phật lên cõi niết bàn (Kushinagar). Trong 4 địa điểm này, chỉ có duy nhất Lumbini là thuộc Nepal, 3 địa điểm còn lại thuộc Ấn Độ. Hành trình ngắn ngủi của chúng tôi chỉ đủ thời gian để đi thăm được hai địa điểm là Sarnath và Bodh Gaya.

Bàn về tôn giáo là một trong những chủ đề khó bàn, mà cũng chẳng biết gì nhiều để bàn. Thế nên chỉ dám kể một vài điều về Phật giáo ở Ấn Độ. Điều thứ nhất, ở thời hiện đại thì hầu như những thánh tích Phật giáo được tu bổ, khai quật … đều nhờ công lao của các nhà khảo cổ người Anh. Bắt đầu từ khi đạo Hồi tràn vào Ấn Độ từ cuối thế kỷ 12, ngay cả Hindu giáo chứ chưa nói tới Phật giáo cũng đã bị chà đạp không thương tiếc. Đạo Phật lúc này nhanh chóng hòa nhập với đạo Hindu để cùng tồn tại một cách âm thầm (và rất nhiều người dân theo đạo Hindu vẫn coi Phật là một trong những vị thần của họ). Sự chấn hưng của đạo Phật thời hiện đại chỉ được bắt đầu vào năm 1891 do người lãnh đạo Phật giáo tại Sri Lanka, Anagarika Dharmapala thành lập ra Maha Bodhi Society với nhiệm vụ phát triển Phật giáo tại quê hương của nó. Phong trào này được bắt đầu từ Sarnath (nơi Phật đã giảng kinh Chuyển Pháp Luân cho 5 anh em nhà Kiều Trần Như) và sau đó được lan rộng một cách khiêm tốn ra các vùng xung quanh.

Glorious Dhamek Stupa

Một trong những công lao khai quật của người Anh là đã khai quật ra các trụ đá của vua Ashoka (tiếng Việt là vua A-dục), một trong những ông vua đã được ghi lại rất nhiều trong các văn bản (kể cả văn bản của nhà sư Đường Tam Tạng khi đi thỉnh kinh qua đây). Tuy được ghi chép lại nhiều nhưng cho tới khi được khai quật lên, hầu hết các nhà sử học vẫn cho rằng đây chỉ là một vị vua có trong truyền thuyết và được dựng lên chứ không có thật. Phải tới khi khai quật được cột đá và tu viện tại Sarnath, các nhà sử học mới tin rằng ông vua này có thật. Không chỉ tin, họ còn làm rõ được khá nhiều về vị vua có thân thế đặc biệt này.

Để nói về vua A-dục, thường người ta sẽ chia ra thành hai phần, một phần đầu nói về việc lên ngôi và mở rộng bờ cõi của ông vua này. Đây là một trong những thời kỳ đen tối và tàn ác, đỉnh điểm là cuộc chiến Kalinga với việc gần 150.000 người bị chết và bị thương. Phần thứ hai nói về việc đức vua A-dục sau khi thấy biển máu ở Kalinga đã ngộ Phật và tiếp tục xây dựng vương quốc của mình dựa trên các giá trị bình đẳng, bác ái trong kinh Phật. Theo sử sách ghi lại, vương quốc của A-dục có lẽ là vương quốc đầu tiên có bệnh viện dành cho người nghèo và cho thú vật! Vua A-dục cũng đã cho dựng các cột đá (Thạch Trụ), trên đó có ghi lại những lời răn của bản thân mình để khuyên bảo dân chúng phải sống hòa bình, bác ái, làm điều thiện, không sát sinh…

Ấn độ có 1% dân số là đạo Phật, thế còn các đạo khác thì chiếm bao nhiêu %? Theo Lonely Planet, 82% theo đạo Hindu, 12% theo đạo Hồi, 2.3% theo đạo Thiên Chúa, 1% theo đạo Phật, 0.4% theo Jainism (Kỳ na giáo) và số còn lại theo các đạo khác. Thế nhưng, ở chính giữa lá cờ của Ấn Độ với ba màu : màu xanh Ấn Độ, màu trắng và màu vàng saffron lại là bánh xe Ashoka Chakra, bánh xe được đặt trên cùng của các Thạch Trụ thể hiện cho vòng luân hồi, cho sự chuyển động giữa cái sống và cái chết và cũng là để thể hiện sự năng động trong hòa bình. Biểu tượng (Emblem) của Ấn Độ cũng là hình 4 con sư tử quay lưng vào nhau, biểu tượng thường thấy tại các Thạch trụ của vua A-dục. Lá cờ của dân tộc Ấn Độ độc lập với dấu ấn của Phật đã được Mahatma Gandi đề cử và được thông qua chính thức vào năm 1947. Cho dù chỉ chiếm một phần nhỏ trong dân số của Ấn Độ thì có lẽ con đường Trung Đạo, con đường hòa bình của đạo Phật và sự chuyển hóa từ ác sang thiện của vua A-dục (cũng nhờ đạo Phật) có lẽ là lý do chính để bánh xe Ashoka Chara và đầu sư tử được chọn làm biểu tượng cho dân tộc này.

————————————————————

One flower for Buddha, one flower for the peace
Trái với sự ồn ào tới đầy ứ ở Varanasi, chúng tôi thực sự cảm thấy yên bình ở Sarnath và Bodh Gaya. Không chào mời, không chèo kéo, không ép buộc khách hành hương làm bất cứ điều gì, những người dân bản địa và cả những người Tạng bán hàng tại Bodh Gaya dường như cũng quan tâm tới việc làm sao để lòng mình thanh thản hơn là tiền bạc. Bữa ăn tại Tibetan Om Cafe ở tầng trệt đằng sau một ngôi chùa của người Tạng tại Bodh Gaya cũng khiến cho chúng tôi có cảm giác rất thanh bình, rất Tibet mặc dù chưa có dịp được tới Tibet lần nào.

Đạo Phật không phải là tôn giáo. Có lẽ Phật tử người Ấn trên tàu hỏa khi nói với tôi điều đó, đã muốn nêu bật con đường Trung đạo, con đường hòa bình không ép buộc của Phật giáo nếu so sánh với các tôn giáo khác có phần cực đoan hơn trên đất Ấn. Đến được Sarnath và Bodh Gaya, hai trong bốn địa điểm mà Phật tử nào trên thế giới cũng muốn hành hương tới, tôi không nhìn thấy Phật ở đó như ông cậu của tôi nói. Tôi chỉ nhìn thấy sự thanh thản trong ánh mắt của bà chủ quán Tibetan Om Cafe khi giúp cho khách thập phương ăn ngon với giá rẻ, chỉ nhìn thấy ngọn tháp Mahabohdi bằng đá trắng (Đại Giác Ngộ Tự) không sơn son thếp vàng, không màu mè được hàng vạn Phật tử mặc áo cà sa cúi lạy. Chợt nhủ rằng cứ cố gắng sống thanh thản được như thế này đã là hạnh phúc lắm rồi!

Bắc Ấn : Sông Hằng linh thiêng và thành phố thánh thần Varanasi

Rest In Truly Peace

Nếu câu chuyện về New Delhi – Agra là câu chuyện của những công trình Hồi giáo đầy ấn tượng trong thời Mughal thì Varanasi lại là câu chuyện của những người Hindu. Thế nhưng, để nói về câu chuyện của những người Hindu thì cần phải chép lại một câu chuyện khác vào năm 1996 như sau :

Khi Ấn Độ kỷ niệm ngày độc lập lần thứ 49 của mình (thoát khỏi ách thống trị của thực dân Anh) vào năm 1996, thủ tướng Ấn Độ lúc đó là ông Deve Gowda đã đứng tại bờ thành của pháo đài Red Fort được xây dựng từ thế kỷ 16 để đọc bài diễn văn bằng tiếng Hindi, tiếng của người Ấn. Tám vị thủ tướng trước đây cũng đã từng đọc 48 bài diễn văn tương tự như Deve Gowda đang làm, nhưng chỉ có một điều khác là thủ tướng Deve Gowda vốn là một người phía Nam (vùng Karnataka) không hề biết một chữ Hindi nào cả. Truyền thống và cả các nghi lễ chính trị đòi hòi ông phải đọc diễn văn bằng tiếng Hindi nên Deve Gowda đã đọc từng từ một trong bài diễn văn của mình được phiên âm ra theo tiếng Kannada, thứ tiếng mà thủ tướng có thể hiểu được.

the Elephant, the Tiger & the Cellphone

Điều này chỉ dẫn giải cho một sự thật duy nhất rằng bạn rất khó để làm phai nhạt truyền thống của Ấn Độ, cho dù là bạn sử dụng cây gậy hay củ cà rốt hay thậm chí là cả hai môn phối hợp một lúc. Đạo Hồi và người Anh đã chẳng làm gì được họ đấy thôi. Có lẽ cũng chỉ có Ấn Độ mới có thể có một ngài thủ tướng vì tuân theo truyền thống đã chấp nhận đọc một bài diễn văn mà không hiểu mình đang đọc gì. Kỳ lạ nữa, bài diễn văn được phát trực tiếp đó cũng chỉ có hơn 50% người dân Ấn Độ là hiểu được, cho dù gần 85% dân số của đất nước 1 tỷ dân này coi mình là người Hindu.

————————————————————–

Gần ba ngày ở Varanasi là khoảng thời gian tuyệt vời nhất, đáng nhớ nhất trong chuyến đi này. Nếu Agra với Taj Mahal khiến người ta phải kính cẩn im lặng mà ngưỡng mộ thì Varanasi trong buổi sáng đầu tiên chắc chắn sẽ làm mọi giác quan của bạn phải lao động hết sức. Nhất là khi chúng tôi may mắn đến Varanasi vào đúng ba ngày lễ hội Basant Panchami, lễ hội dành cho nữ thần Saraswati, nữ thần của tri thức, âm nhạc và nghệ thuật. Từng đoàn người rước tượng của Saraswati trên đường, hò hét, nhảy múa, đưa tượng của nữ thần xuống sông Hằng và … thả tùm tượng nữ thần xuống sông trong vẻ mặt hạnh phúc.

Cleaning all the sins with Holy water of the Ganges

Báu vật của Varanasi là các Ghat. Thế nhưng, để định nghĩa rõ ràng Ghat là gì thực sự là khó. Về mặt vật chất, Ghat là các bãi sông được xây dựng thành hình bậc thang bằng đá hoặc xi măng để người dân có thể đi ra sông và thực hiện các hành động thông thường như giặt quần áo cho tới các lễ nghi tôn giáo. Về mặt tinh thần, Ghat có lẽ là điểm nối giữa cơ thể và tâm hồn của mỗi một người dân Ấn Độ. Có hơn 100 Ghat dọc bờ sông Hằng tại thành phố Varanasi, trong đó mỗi Ghat lại có một chức năng khác nhau và một ý nghĩa khác nhau.

Sông Hằng có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống của người Ấn Độ, đặc biệt là những người Hindu. Được nhắc tới trong kinh Vệ Đà (Rig-Veda), văn bản cổ nhất của người Hindu, đây là con sông thiêng liêng mà mỗi người Hindu cần phải được tắm ít nhất một lần trong đời. Không chỉ tắm, những gì thiêng liêng nhất của người Hindu cũng thường được diễn ra với sự chứng giám của sông Hằng, từ lúc sinh ra, cưới vợ, cưới chồng cho tới lúc ngay cả lúc chết đi, đốt xác và được rải tro xuống sông Hằng.

Preparing flower dishes to worship

Buổi chiều ngày đầu tiên, cũng giống như những khách du lịch khác, chúng tôi thuê thuyền đi dọc sông Hằng để ngắm các Ghat vào hoàng hôn. Ngắm những người đi lại với đủ màu sắc khác nhau, ngắm những thuyền chở tượng nữ thần Saraswati ra sông để thả, im lặng ngắm nhìn những thân thể đã chết được quấn chặt bằng sari trên dàn thiêu và rồi thả từng đĩa hoa có thắp nến xuống sông Hằng để cầu mong bình an cho người thân. Lonely Planet, phần Varanasi có một đoạn nói về dự án làm sạch sông Hằng đã đưa ra con số được những người đứng đầu dự án công bố về mức độ ô nhiễm mà người dân gây ra cho sông Hằng : chỉ có 5%. Phần nhiều còn lại (95%) không phải trực tiếp từ người dân mà là từ việc chính phủ cho phép đổ nước thải vô tội vạ từ rất nhiều thành phố khác nhau xuống thẳng sông Hằng. Thế nên, đừng nói rằng việc đốt xác và thả tro xuống sông là gây ô nhiễm, hoặc nặng hơn, là man rợ, là không văn minh. Ở thành phố Hà Nội xinh đẹp và văn minh của chúng ta, sắp tới nếu bạn khi chết đi vẫn muốn ở lại bên trong thành phố, bạn cũng sẽ chỉ có một sự lựa chọn duy nhất là hỏa táng bởi nghĩa trang Văn Điển cũng không cho phép thực hiện hung táng nữa.

Peaceful morning with Ganges River

Ngắm Ghat vào lúc hoàng hôn đã đẹp thì ngắm Ghat vào lúc bình minh còn đẹp hơn 3 lần (theo ý kiến của riêng tôi). Buổi sáng trong trẻo, thanh bình và thuần khiết cộng với việc hướng mặt trời mọc đối diện với các Ghat đã khiến cho từng bậc đá thiêng của người Hindu trở nên long lanh hơn. Nếu có cơ hội, nhất định bạn nên thử đi thuyền trên sông Hằng vào cả lúc bình minh lẫn lúc hoàng hôn để tự mình trải nghiệm và so sánh cảm giác.

————————————————————–

Nếu việc uống Chai ở Taj Mahal mang lại cho bạn một cảm giác thanh bình thì ngồi giữa một Ghat nào đó, uống một cốc Chai nóng đầy mùi gừng và hồi sẽ khiến bạn cảm nhận được rõ ràng sự giàu có trong văn hóa Ấn Độ. Tại Pandhey Ghat có một cửa hàng nhỏ của hai anh em bán Chai và cho thuê thuyền (quán tên là No Problem, Pakalu Tea & Boat). Chai ở đây được đun khá kỹ, giá rẻ và Ghat này cũng là Ghat nhỏ nên có rất nhiều các bạn “Tây Tàu Nhật” ngồi ở đây. Văn hóa gì, đạo gì hay không theo đạo gì cũng mặc, tất cả ngồi vì Chai ngon và cảnh sông Hằng đẹp, vậy thôi.

Rời cửa hàng nhỏ sau khi nhấm nháp hai cốc Chai đặc biệt (là cốc chai không pha nước, đắt hơn có … 1 Rupee/cốc), chúng tôi tìm tới Brown Bread Bakery, nơi có rất nhiều loại bánh rẻ, ngon và quan trọng hơn, nó hoạt động với mục đích dùng lợi nhuận để hỗ trợ cho các công tác xã hội phi chính phủ. Tại đây, chén trà (Chai) lại là cách để mở đầu câu chuyện với hai bác nhạc công già chuẩn bị biểu diễn tại quán. Có thể Varanasi một lúc nào đó làm cho mọi giác quan của bạn trở nên căng thẳng, trở nên đầy ứ nhưng đừng bao giờ sợ hãi, cứ đơn giản đón nhận những gì bạn có thể đón nhận được và gạt bỏ (một cách tôn trọng) những gì bạn không thể đón nhận. Nói chuyện với người dân bản địa cũng là một trong những cách rất tốt để đón nhận được nhiều hơn. Ở Varanasi, nếu bạn trắng trẻo (rất may chúng tôi đen sì sì), nếu bạn có vẻ giàu có (cũng lại may là chúng tôi có vẻ, mà thực ra là đúng là không có nhiều tiền), bạn sẽ được/bị những người dân chào mời với đủ mọi thứ khác nhau. Có điều, họ chỉ chào mời chứ không định tấn công hay cướp giật gì của bạn đâu nên nếu bạn sẵn sàng nói chuyện với họ, có thể câu chuyện sẽ trở nên rất thú vị. Ấn Độ có tới 1 tỷ người và ai cũng phải sống mà!

Varanasi's Sweets

Điều cuối cùng muốn nói trong những mẩu ký ức vụn vặt về Varanasi có lẽ là … kẹo. Kẹo ở Varanasi ngon tuyệt, hương vị rất tuyệt. Trước khi về khách sạn, chúng tôi rẽ vào một hàng kẹo ở trên phố và lắng nghe người bán hàng giải thích từng loại kẹo một một cách hăng say và kiên nhẫn. Kẹo ở Varanasi có nhiều mùi khác nhau và một khi đã ăn thì mọi mùi vị curry, vị masala mà bạn đã ăn trong bữa tối sẽ tan biến. Chỉ còn mùi thơm đi theo giấc ngủ của bạn, điều mà bao nhãn hiệu kem đánh răng đã cố gắng làm nhưng vẫn chưa được.

————————————————————–

Varanasi thánh thần không phải vì những phép màu hoành tráng, sông Hằng linh thiêng cũng không phải do những phép màu hiển hiện mà nó đem lại. Điều màu nhiệm nhất của Varanasi và hệ thống Ghat của nó có lẽ là sự hòa trộn nhuần nhuyễn giữa linh thiêng, giữa thánh thần và đời sống. Ở bãi trên, người ta đốt xác và thả tro (cùng xương chậu xuống sông vì người lái đò của chúng tôi nói rằng lửa không thể đốt được cháy hết xương chậu nên khi tàn lửa, người thân sẽ cầm xương chậu của người chết ném xuống sông), ở bãi giữa người ta trầm mình xuống dòng sông linh thiêng để tắm (có thể là lần duy nhất trong đời), ở trên bờ, những chú bò nằm im tắm nắng và ngắm nhìn cảnh vật một cách hờ hững. Sự linh thiêng mà ai cũng cảm nhận được, sự linh thiêng mà ai cũng có thể chạm tới đã giữ cho Varanasi còn nguyên vẹn về mặt linh hồn cho tới tận ngày nay, để một người khách du lịch chỉ dừng chân ở đó chưa đầy 3 ngày cũng có thể cảm nhận được. Cũng giống như ngài thủ tướng Deve Gowda đọc nguyên một bài diễn văn mà chẳng hiểu mình đọc gì, người lái thuyền của chúng tôi mặc dù là dân Varanasi cũng không hiểu tại sao đang rước nữ thần Saraswati trang trọng như vậy lại … ném tùm tượng của bà xuống sông Hằng và mặc kệ cho những bức tượng đó hôm sau dạt vào bờ với bộ dạng xấu xí. Người lái thuyền đó chỉ biết rằng làm thế là tốt cho Saraswati và cũng là tốt cho những người hiến tế. Vì vậy, nếu có dịp tới Varanasi, bạn hãy tự nhiên và thanh thản mà tận hưởng mọi thứ ập đến với bạn bởi vì cho dù với bất cứ lý do nào, những sự tốt đẹp hay xấu xa cũng sẽ được nước sông Hằng linh thiêng gột rửa.

Bắc Ấn : New Delhi – Agra với những công trình Hồi giáo tráng lệ

In the Chatta Chowk Bazar / Meena Bazaar of Red Fort

Chỉ có 10 ngày là quá ngắn ngủi để hiểu về một đất nước, nhất là một đất nước đặc biệt như Ấn Độ. Ở Ấn Độ có tất cả mọi thứ đối chọi với nhau nhưng lại tồn tại cùng với nhau theo một cách kỳ lạ. Không kỳ lạ làm sao được khi một đất nước có tới hơn 2000 đẳng cấp (chính và phụ) khác nhau, hơn 22000 ngôn ngữ và thổ ngữ cùng với hơn 300 cách nấu một củ khoai tây? Không kỳ lạ làm sao được khi một đất nước có tới 81% người Hindu nhưng vào tháng 5/2004, một người theo đạo Thiên Chúa, gốc Ý lại được bầu lên dẫn đầu chính phủ (bà Sonia Gandhi) rồi sau đó đã khôn khéo từ chức để chuyển giao cho một người Sikh (Dr Manmohan Singh) trong lúc tổng thống của đất nước này lại là một người theo đạo Hồi (tổng thống Abdul Kalam). Không kỳ lạ làm sao được khi hai người Ấn gặp nhau trên tàu hỏa, trên máy bay nếu không quen biết nhau sẽ nói chuyên với nhau bằng … tiếng Anh trước khi xác định xem mình có nói chung một thứ ngôn ngữ hay không. Dường như mọi thứ ở Ấn Độ đều là số nhiều, đều phức tạp, đều có lý do của nó và đều liên quan đến một điều gì khác. Thế nhưng tất cả những thứ này lại hòa quyện vào với nhau quyến rũ tới kỳ lạ. Người Ấn nói rằng, ở Ấn Độ không có bất cứ dân tộc nào là dân tộc thiểu số (hoặc dân tộc nào cũng là dân tộc thiểu số hết cả), vì vậy để khám phá hết có lẽ chắc cả đời cũng không hết. Với hành trình New Delhi – Agra – Varanasi – Bodgaya – Kolkata, tôi sẽ viết một chùm các bài thuật lại chuyến đi của mình pha lẫn cảm nhận riêng của mình để cố gắng thuyết phục người đọc rằng đây thực sự là một đất nước mà bạn nên đến, nên dành một lát cắt thời gian của cuộc đời để nhấm nháp nó.

————————-

Reflection

Bài đầu tiên, viết về New Delhi và Agra. Nhắc tới Ấn Độ, không thể không nhắc tới Taj Mahal, một trong 7 kỳ quan hiện đại của thế giới và có lẽ cũng là một trong những danh lam thắng cảnh được du khách khắp nơi chụp ảnh nhiều nhất thế giới. Thế nhưng, để tóm gọn lại vể New Delhi và Agra trong vòng một từ thì chắc chắn đó sẽ là Mughal.

Mughal là một đế chế bắt đầu từ thế kỷ 16, sau đó đã phủ rộng gần như toàn bộ Ấn độ trong thế kỷ 17 và 18. Người khởi đầu Mughal là Zahir Babur, có cha là hậu duệ của những người Timur (đoạn này xin xem thêm Wikipedia để tránh bị loãng), mẹ là hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn. Thời đại này cũng là thời đại rực rỡ nhất của đế chế Mughal, kéo dài cho tới năm 1707 bởi cái chết của Hoàng đế Aurangzeb.

Tại sao lại nói tới Mughal khi đi thăm New Delhi và Agra? Bởi vì những công trình đồ sộ nhất, đẹp nhất và đáng chiêm ngưỡng nhất còn sót lại bây giờ tại New Delhi và Agra đều được xây dựng bởi những ông vua của đế chế này. Bởi vì Agra là nơi mà Babur đã đánh chiếm và lấy nó làm nền tảng để phát triển nên đế chế này. Lần theo lịch sử của Mughal, các di sản thế giới tại New Delhi và Agra bao gồm có :

  • Agra Fort : tòa thành của Agra đã được xây dựng từ trước thời Mughal và sau này được các vua Mughal sử dụng để làm nơi điều hành đất nước
  • Humayun’s Tomb : lăng mộ của hoàng đế Humayun, con của Babur
  • Fathehpur Sikri : thành phố được Akbar, con của Humayun xây dựng. Akbar là vua thứ 3 của triều đại Mughal cổ điển và cũng là ông vua chói sáng nhất trong triều đại này nhưng cũng là ông vua đã đàn áp đạo Hindu dã man nhất để áp đặt người dân Ấn Độ lúc đó phải theo đạo Hồi.
  • Red Fort : thành cổ nằm trong vùng Old Delhi, được xây dựng bởi Shah Jahan, cháu của Akbar. Sau khi thành này được xây dựng thì nơi điều hành đất nước đã được chuyển từ Agra về Delhi (cách nhau khoảng 200km)
  • Taj Mahal : ngôi mộ được dành cho người vợ thứ 3 của Shah Jahan, người đã chết trong khi sinh đứa con thứ 14 cho ông vua này.

————————-

Taj Mahal from Agra Fort

Quãng thời gian tại New Delhi – Agra chỉ có trọn vẹn hai ngày (thực ra có 4 ngày nhưng có 2 ngày đã di chuyển rồi), do đó chúng tôi quyết định sẽ tập trung vào đi thăm Red Fort, Agra Fort và quan trọng nhất là Taj Mahal, bởi cũng “háo danh” như mọi người khác, nếu đến Ấn Độ mà không thăm Taj Mahal thì đến làm gì? Đi tàu hỏa từ New Delhi tới Agra vào đầu giờ chiều, check-in tại khách sạn và bổ nhào đi thăm Agra Fort bởi đây là một trong những nơi có thể ngắm nhìn Taj Mahal một cách rõ nhất. Sau đó đi ngủ để sáng hôm sau dậy sớm. Taj Mahal bắt đầu mở cửa vào lúc 6 giờ sáng. Chính xác hơn, Taj mở cửa bắt đầu khi nào mặt trời mọc. 6 giờ sáng mặt trời không mọc thì không mở. 6h30′ có mặt tại cửa Đông và bắt đầu xếp hàng vào thăm Taj. Nhận thấy đây là một trong những điểm quan trọng trong hành trình của mình, chúng tôi đồng ý thuê một anh guider người Ấn (nhưng nói tiếng Anh khá Anh) để hướng dẫn với giá tương đối chấp nhận được (300 RP ~ 150.000 VND cho 2h đồng hồ). Nếu bạn nhìn bức ảnh ở đoạn trên sẽ thấy Taj Mahal buổi sáng sớm có màu vàng, trong khi nắng lên cao thì lại có màu trắng và nếu bạn không chịu khó dậy sớm, bạn sẽ không được chiêm ngưỡng Taj Mahal được nhuộm nắng vàng.

Vào Taj Mahal phải đi qua cửa an ninh khám xét rất kỹ. Không được mang chất nổ (đương nhiên!), không được mang tripod, không được mang đồ sắc nhọn, không được mang thức ăn (và trên biển cấm mang cả di động nhưng anh guider nói giờ mà cấm di động thì chết, ai chả có di động). Túm lại, không được mang bất cứ thứ gì có thể làm ảnh hưởng tới Taj. Mất tới 20 phút để xếp hàng và được kiểm tra mới vào được, may mắn là lúc đó mặt trời vẫn chưa lên cao.

Taj Mahal là một công trình thực sự vĩ đại và gây choáng ngợp cho bất cứ ai tới thăm nó. Được xây dựng mất 22 năm, trong đó có 17 năm chỉ dành để xây dựng lăng mộ bằng đá cẩm thạch trắng và 5 năm còn lại để xây các công trình xung quanh. Taj Mahal được xây một cách đối xứng tới hoàn hảo vào cái thời mà người ta còn chưa có máy tính và các công cụ hỗ trợ hiện đại như bây giờ. Tuy vậy, trong lúc xây dựng Taj Mahal, người con út và cũng là người con giỏi nhất của vua Shah Jahan là Aurangzeb đã lần lượt giết chết các anh trai của mình để sau khi hoàn thành Taj Mahal 5 năm, Aurangzeb đã chiếm ngôi của Shah Jahan và nhốt ông này vào trong Agra Fort (thật ra cũng không oan vì chính Shah Jahan cũng đã từng giết hết những người anh em họ của mình để lên ngôi). Trong 8 năm còn lại của cuộc đời, vua Shah Jahan chỉ còn có thể được nhìn thấy ngôi mộ của người vợ yêu từ cách xa 2km. Trước khi chết, Aurangzeb đã cho Shah Jahan một ước nguyện cuối cùng và ông này đã ước mình được chôn cạnh người vợ yêu của mình. Vì vậy, điều bất đối xứng duy nhất trong toàn bộ cả công trình Taj Mahal chính là phòng mộ nằm chính giữa. Trước đây, phòng mộ này chỉ có duy nhất một ngôi mộ của bà hoàng hậu thứ ba nằm ở giữa, tuy vậy sau khi Shah Jahan chết đã được đặt cạnh ngôi mộ này về phía bên trái.

Trước khi cùng đi vào viếng mộ hoàng hậu và chỉ cho chúng tôi thấy những chi tiết tỉ mỉ hơn, anh guider nói rằng Shah Jahan khi xây dựng Taj Mahal đã không hề muốn xây một lăng mộ. Ông muốn xây một cung điện thật đẹp, nằm ở giữa đất và trời và là nơi mà mọi người sẽ còn tới thăm bà hoàng hậu thứ ba – vợ yêu của ông. Quả thật, cho tới bây giờ ngay cả khi đã bị quân Anh gỡ hết vàng bạc, đá quí trang trí thì Taj Mahal vẫn thực sự là một công trình hoàn mỹ khiến người ta phải ngưỡng mộ.

Phải rời khỏi Agra vào buổi chiều cùng ngày cho đúng với lịch di chuyển, chúng tôi vẫn cố nấn ná trên tầng thượng của khách sạn Taj Plaza, cách cửa đông của Taj Mahal khoảng 600m để thưởng thức một ly Chai (trà pha sữa, gừng, hồi… đun nóng) và lặng im ngắm Taj Mahal. Đó thực sự là một trong những biểu tượng rõ ràng nhất của đất nước Ấn Độ với tất cả các mâu thuẫn đan xen, hòa quyện với nhau. Ai tưởng tượng được một đế chế đã đánh Đông dẹp Tây, đàn áp, giết người không ghê tay, phá hủy đền đài của người Hindu để bắt họ phải theo đạo Hồi lại có thể có một ông vua dành hơn 20 năm để xây nên công trình tình yêu đẹp và lãng mạn tới mức mà Tagore đã phải gọi nó là “A tear drop on the cheek of time”?

————————-

4 ngày đầu tiên ở Bắc Ấn với New Delhi và Agra đã giúp chúng tôi làm quen dần với người Ấn Độ, với cách họ đồng ý (gật đầu sang một bên chứ không phải lắc đầu như mọi người vẫn nói), với giá cả, với những đám đông xe cộ chạy bạt mạng trên đường, với hệ thống đường sắt của Ấn Độ. Trên chuyến tàu quay trở về New Delhi để bay tới Varanasi, chúng tôi gặp một anh bác sỹ thú y người Ấn. Điều ngạc nhiên nhất là anh này có một cô bạn người Việt Nam … quen qua Internet chat và thậm chí anh bác sỹ còn gọi điện thoại cho cô bạn này để khoe rằng gặp hai người Việt Nam trên tàu. Thế giới quá phẳng, phải không? Thế nhưng, nếu Tom Friedman mà tới Ấn Độ, đặc biệt tới Varanasi (sẽ được nói tới trong phần tiếp theo) thì chắc chắn ông này sẽ phải suy nghĩ lại rất kỹ khi viết cuốn sách về chiếc xe Lexus và cây Olive. Có lẽ Varanasi chỉ “phẳng” theo cái cách mà cả 2000 đẳng cấp khác nhau đều cúng tế, đều tắm và đều được đốt xác trên một dòng sông thiêng liêng – sông Hằng.

Thuốc lá, tuyết và khoang tầu im lặng

Đó gần như là một chuyến đi dài nhất từ trước tới nay, đó cũng là những địa điểm mà không biết cả đời có thể có cơ hội, tiền bạc và thời gian để quay lại hay không, rồi cũng là lần đầu tiên phải chuẩn bị hơn 10 loại giấy tờ khác nhau để xin một mảnh giấy bé tí – visa vào Schengen. Vậy nên cần phải viết một chút về những gì đã thấy, đã cảm nhận. Nhưng lại chẳng biết viết gì, vậy cứ liệt kê những gì nhớ được ra nhé.

Is it an ashtray?

Thuốc lá là thứ duy nhất hiển hiện để có thể nói là người Bắc Âu … kém văn minh hơn người Việt Nam chúng ta. Còn những thứ không hiển hiện thì không nói được, nhưng rõ ràng là bạn có thể hút thuốc lá ở nơi công cộng, chính xác hơn là ở ngoài trời. Trong khi đó, Việt Nam đã có nghị định 45 từ năm 2005 (?) về việc không được phép hút thuốc lá ở nơi công cộng và được nhắc lại một cách gay gắt hơn vào năm 2010 (chỉ nhắc lại thôi thì phải, làm hay không cũng không biết nữa). Ở tại các địa điểm công cộng trong nhà như nhà ga, sân bay, trên tàu thủy … đều thấy có phòng dành riêng cho người hút thuốc lá. Bù lại, cho dù có khói thuốc lá hay không thì không khí ở Bắc Âu đặc biệt khô và dễ chịu.

Thế nếu thèm thuốc lá trong nhà mà không phải lúc nào cũng tiện ra phòng hút thuốc lá thì sao? Có thuốc lá ngậm. Lần trước em gái có mang mấy hộp về, mình có xin một hộp để đem đi cho mọi người thử. Ai nghe thuốc lá cũng muốn thử, nhưng ai thấy thuốc lá ngậm xong cũng … lắc đầu. Không, thuốc lá là phải rít cơ, ngậm thì còn hay ho quái gì nữa! Mà rít thì người Bắc Âu thua điểm văn minh hơn người Việt Nam là chắc rồi.

Reaching Icy Sweden

Xong thuốc lá, nói sang tuyết. Đúng ra là đã được nhìn thấy tuyết ở Moscow khi transit rồi, nhưng lại transit vào đúng buổi tối nên sáng hôm sau mới nhìn rõ tuyết. Tuy nhiên thì cũng chưa ấn tượng lắm, chỉ ấn tượng là tất cả máy bay của các bạn Aeroflot đều được phun muối chống băng lên cánh máy bay trước khi cất cánh (lỡ cánh mà đóng băng rồi không thò ra thụt vào được thì toi!) Ảnh này chụp khi chuẩn bị hạ cánh xuống Thụy Điển. Nhà cửa, quang cảnh y hệt như là một … lũ bánh kem :oops:

Old water hose in the winter

Cứ nghĩ tới tuyết, rồi -10 độ (C) là thấy hãi. Nhưng tất cả những người đã từng sống với tuyết đều bảo nó không lạnh như mình tưởng đâu. Mà quả thật là không lạnh thật, không lạnh bằng HN. Về HN 1 tuần rét không nhấc người ra khỏi giường được vào lúc 8h mặc dù tỉnh dậy vào lúc 6h30 sáng. Không lạnh bởi bạn nào cũng có lò sưởi, ở đâu cũng có lò sưởi, không lạnh bởi vì cửa kính có hai lớp, nhà tường gạch dầy cộp. Tất cả mọi thứ đều như là một cái tủ lạnh lớn và điều hay ho nhất nhớ được đầu tiên có lẽ là việc nếu muốn làm lạnh đồ uống hay thức ăn gì, chỉ đơn giản cứ mở cửa sổ ra, vứt ra ngoài đống tuyết trên bậu cửa sổ và để một lúc, thế là xong!

Waiting for the train (@ Lund Central Station)

Ở Bắc Âu mọi thứ đắt một cách điên khùng. Đắt tới nỗi mà về tính ra chả tiêu gì nhiều lắm bởi vì … chả dám tiêu gì. Một phần ăn nhanh bé tí ở ga tàu đã khoảng từ 5 tới 8 Eur, còn đi tàu điện cao tốc (chắc cũng khoảng dưới 150km/h thôi, không cao tốc như mấy cái tàu VN định làm đâu) thì nếu giá vé sinh viên (U26 tuổi) cũng đã là gần 20 Eur cho 250km, giá vé thường chắc phải lên tới 60-70 Eur. Hôm đầu tiên sang đi từ Stockholm về Linkoping, em gái bảo vé tàu mua là vé sinh viên, ai hỏi thì nhớ bảo là U26 đã thấy run rồi, nhưng hôm xuất phát từ Lund để đi Denmark thì mới thật là buồn cười. 4 đứa lên tàu, đứa trẻ nhất cũng 25 tuổi, đứa già nhất cũng đã 31 tuổi, vậy mà mua 4 vé U19. Tàu đi Denmark không có hạng sinh viên mà chỉ có hạng người lớn và thiếu niên, để tiết kiệm thì mua hạng thiếu niên. Đến khi soát vé, không dám nhìn vào cô soát vé nữa! Gọi là nghèo khó ngước mắt lên là như thế đó.

Cũng trên chuyến tàu ở Lund đi Copenhagen đó, vô tình ngồi đúng khoang im lặng. Cả đoàn tầu có một khoang ở cuối để dành cho những người cần sự im lặng. Không muốn nghe trẻ con khóc, không muốn nghe ai đó 8 chuyện một cách ồn ào thì sang khoang này. Ngồi mà ngậm ngùi nghĩ tới những lần đi máy bay có các bạn người lớn đằng sau cứ đạp vào lưng, tức anh ách.

Golden Room in the City Hall of Stockholm

Cuối cùng, phải nói rằng không biết người Bắc Âu vì tốt nên là họ là vùng hạnh phúc nhất trên thế giới hay bởi vì họ hạnh phúc nên họ tốt? Người Việt ta khi đi phượt mình cũng thấy tốt, thấy giúp đỡ tận tình nhưng vẫn có hên có xui, còn ở Bắc Âu thì dường như ai cũng sẵn sàng giúp bạn khi bạn hỏi họ. Tốt là một chuyện, để hạnh phúc thì chấp nhận mọi thứ một cách dễ dàng cũng là một điều cần và người Bắc Âu, đặc biệt là người Thụy Điển làm rất tốt chuyện này. Bảo tàng Vasa là bảo tàng nổi tiếng nhất Stockholm, nơi có một con tàu mang tên Vasa được đóng rất hoành tráng từ nhiều thế kỷ trước, vừa ra khơi được một chút thì chìm luôn, các bạn Thụy Điển vớt lên rồi trưng bày và bán vé với giá cắt cổ (với mình, 110 SEK). Cái buồn cười là theo tài liệu các bạn để lại thì không ai phải chịu trách nhiệm về vụ đắm tàu này, chỉ đơn giản là vua muốn hạ thủy nó nhanh nên nó đã bị chìm, hết! Không phải tìm ra một ai để chịu trách nhiệm. Vào City Hall của Stockholm, nơi diễn ra lễ trao giải Nobel hàng năm cũng vậy. Trong phòng Vàng trên ảnh, ở ngay cửa có một ông vua mất đầu. Guider nói rằng ông vua đó trong thiết kế có đầu, nhưng vì người thiết kế các họa tiết trong phòng để ông ở sát trần nhà và các họa tiết bắt đầu từ ngay dưới sàn nhà còn người kiến trúc sư lại thiết kế viền gạch xung quanh nên các họa tiết được nâng lên 60cm và ông vua … mất đầu. Thế nhưng họ vẫn cứ để đấy, và vẫn cứ hài hước kể lại cho du khách đến xem mỗi ngày.

Còn rất nhiều những mảnh nhỏ để nhớ lại nhưng có một điều cần phải biết, Thụy Điển là nước trung lập nhưng giàu có một phần bởi việc xuất vũ khí. Trong năm 2009, họ thu được 1.9 tỷ USD nhờ việc xuất vũ khí tới các nước EU, Nam Phi và Mỹ. Phong cảnh Thụy Điển rất đẹp, người Thụy Điển rất dễ thương, mức sống rất cao và họ xuất vũ khí sang các nước khác để mặc cho các nước khác bắn nhau sao thì bắn, họ trung lập. Thì cũng phải tìm ra một cái gì đó xấu của họ chứ, giống chuyện hút thuốc lá nơi công cộng, là người cả mà?

Gợi ý khi đi Cambodia (chặng PhnomPenh + Siem Riep)

Long live Apsara

Bắt đầu từ chuyến đi tour đầu tiên hồi 30.4 cách đây hơn 4 năm rồi đi Siem Riep, quay đi quay lại Cambodia chắc cũng nhiều lần mà đỉnh điểm là năm ngoái với 3 lần đi Phnom Penh. Chắc tại được cái … gần nên cứ chạy qua chạy lại cho ra vẻ xuất ngoại :D . Note lại một vài thứ để mọi người có thể tham khảo nếu đi :

1.Hình thức di chuyển :

Máy bay hiện tại giá vé khá đắt. Có máy bay từ Hà Nội/Sài Gòn tới PhnomPenh/Siem Riep và nghe đồn sắp tới có chuyến Đà Nẵng – Siem Riep, tuy vậy chưa đi bao giờ nên cũng chưa biết như thế nào. Giá vé list trên web toàn là cỡ 250 USD từ HN-Siem Riep một chiều, quá mắc :-s

Di chuyển đường bộ là dễ nhất. Đi từ Saigon qua Phnom Penh mất 6 tiếng (giá vé là 10 USD), có thể chậm hơn nếu bị tắc ở cửa khẩu Mộc Bài. Không hiểu tại sao bên BaVet (tức là cách Mộc Bài … 50m làm rất nhanh) mà bên Mộc Bài nhà ta làm lâu đừng hỏi :-s (chắc tại chả ai buôn hàng ngược từ VN sang Cam mà chỉ buôn từ Cam sang VN). Đi từ Phnom Penh tới Siem Riep mất 6 tiếng nữa (giá vé là 5 USD). Do vậy các xe đi SG – PhnomPenh thường có hai chuyến, một chuyến là sáng sớm 6h30′ và một chuyến buổi chiều ~ 13h. Chuyến từ PhnomPenh tới Siem Riep thường chạy vào lúc 13h30′/14h, tùy thuộc vào chuyến sáng sớm đi từ SG sang Phnom Penh có bị tắc hay không. Nếu không đi vào cuối tuần, không đi vào ngày lễ thì yên tâm là không tắc. Có thể đi xe của TheSinhTourist (Sinh Cf), MaiLinh, Sapaco … Yên tâm là đi xe nào cũng có phụ xe làm hầu hết thủ tục cho mình để xe chạy cho nhanh qua cửa khẩu.

2.Lộ trình :

Nếu đi tour 4 ngày thì lộ trình chạy show của bạn sẽ là SG – Siem Riep (ngày 1 – mất nguyên cả ngày), ngày 2 thăm Angkor Thom (Bayon) + Ta Prohm  + Tonle Sap (nếu không có trong tour thì bạn phải bỏ ra 20 USD cho vụ này, quá mắc!) + chiều thăm Angkor Wat + lên đồi Bakheng ngắm hoàng hôn. Ngày 3 sẽ mất 6 tiếng đi từ Siem Riep về Phnom Penh, chiều sẽ đi thăm hoàng cung. Ngày 4 mua sắm ở chợ cũ và quay về Sài Gòn.

Về cơ bản thì tour đã được lên kế hoạch khá tối ưu cho bạn trong vòng 4 ngày, tuy nhiên bạn sẽ gặp phải một số vấn đề như : giờ giấc không theo ý mình, ăn uống chán phè, phải đi mấy cái Shop bán đồ lưu niệm mắc điên khùng … Thêm nữa, nếu đi tour bạn sẽ có thể mất mất một số điều thú vị sau ở Phnom Penh :

- Đi thăm cánh đồng chết (Killing Field) – cách Phnom Penh khoảng 15 km để coi tội ác của Pol Pot dã man tới mức nào (giết người hàng loạt rồi quẳng luôn xuống hố chôn cho nhanh, giết bằng dao chứ không bắn vì tiết kiệm đạn – thậm chí là chôn sống :-s). Lưu ý vẫn còn nhiều người chết có thể ở ngay dưới chân bạn chưa được khai quật khi bạn đi trong khu này, vậy nên hãy ăn mặc có tôn trọng họ.

- Đi thăm Toul Sleng Museum (S21) để coi Pol Pot hành hạ dân vô tội như thế nào. Theo những gì ghi lại thì khi quân VN vào tới Toul Sleng thì chỉ còn đúng … 7 tù nhân còn sống vì họ là những người có thể chụp ảnh/vẽ lại chân dung của các tù nhân khác. Chỉ trong 3 năm từ 1975-1978 đã có ngót 17000 dân vô tội bị giam giữ ở đây và bị đưa ra cánh đồng chết để xử tử.

- Đi thăm Wat Phnom (Wat : chùa, Phnom : đồi) nằm trên một ngọn đồi cao là một ngôi chùa khá to và cổ kính.

- Ăn đồ Khmer và uống bia Angkor phè phỡn ở bờ sông.

- Đi bộ dạo lòng vòng xung quanh chợ và các khu chùa, khu phố vắng vẻ yên tĩnh của Phnom Penh.

- Massage chân sau khi đã đi bộ mỏi nhừ. Hầu hết các hàng massage ở đây đều rất tuyệt và kỹ năng massage tốt hơn ở VN rất nhiều.

Nếu đi tour thì tình hình là bạn còn bị bỏ sót nhiều thứ hơn ở Siem Riep so với Phnom Penh. Vé vào thăm khu Angkor là 20 USD cho 1 ngày, 40 USD cho 3 ngày liên tiếp hoặc 3 ngày rời nhau trong 1 tuần, 60 USD cho 1 tuần. Đi tour thì bạn sẽ chỉ được mua vé 1 ngày nên thăm thú rất vội vã. Kể cả nếu không đi tour mà bạn chỉ có 1 ngày ở Siem Riep thì mình khuyên các bạn nên đi theo lộ trình sau (thuê tuk tuk sẽ mất khoảng 5-7 USD/người/ngày cho lộ trình này) :

- Sáng sớm (5h30), leo lên đồi Bakheng ngắm bình minh. Angkor Wat được xây quay mặt về hướng Tây nên mặt trời sẽ mọc từ sau lưng Angkor Wat lên và bạn phải leo lên chỗ cao như đồi Bakheng mới có thể nhìn thấy được. Nên mang ống nhòm hoặc ống kính máy ảnh từ 200mm trở lên để xem/chụp được rõ.

- Thăm Bayon, đi dạo qua Baphuon để ngắm tượng Phật nằm, dạo qua Terrace of Elephants để ngắm bức tường cổ đầy voi là voi.

- Thăm Ta Prohm.

- Ăn trưa nhanh và đi thăm Tonle Sap.

- Tiếp tục quay lại thăm Angkor Wat cho tới 17h30′.

- Quay lại đồi Bakheng lần 2 để ngắm mặt trời lặn xuống biển hồ Tonle Sap.

Nếu bạn rảnh hơn (giống mình :D ), có thời gian 5 ngày để di chuyển thì lộ trình sẽ là như sau :

-1 ngày đi + 1 ngày về (SG – Siem Riep và chiều ngược lại)

- 3 ngày thăm quan (trung bình bạn sẽ mất 5-7 USD/người/ngày để thuê tuk tuk. Các anh tuk tuk sẽ làm xe ôm cho bạn trong cả ngày, đón bạn ở khách sạn và chở bạn về khách sạn. Kinh nghiệm cho thấy nên trao đổi lịch trình trước với các anh tuk tuk để xem các anh khuyến cáo ra sao).

Lộ trình thăm quan Siem Riep trong 3 ngày theo khuyến cáo của mình như sau (bạn phải có vé 40 USD cho 3 ngày này nhé :( ) :

Ngày 1 :

Bakong

Bakong

 

Thăm Rolous Group (cách Siem Riep 13km): cố đô cổ nhất của đế chế Khmer bao gồm Preah Ko, BaKong và Lolei. Trong khu vực này, mình ấn tượng nhất là BaKong.

Bayon

Bayon

Quay lại Angkor Thom và thăm Bayon, Baphuon, Phimeanakas + đi dạo bên trong Angkor Thom khá thích. Nếu còn đủ sức, ngày 1 này bạn có thể đi ra hồ Tonle Sap để ngắm hoàng hôn sau khi đã thăm quan ở Angkor Thom. Ấn tượng nhất của khu vực này là Bayon với rất nhiều mặt Phật.

Ngày 2 :

Beng Mealea

Beng Mealea

Hãy dậy sớm và đi tới Beng Mealea (cách Siem Riep 60km). Đây là khu vực tuyệt vời nhất theo đánh giá của mình, tuyệt hơn cả Ta Prohm về mức độ đồ sộ và sự can thiệp/hòa quyện của cây cối thiên nhiên với các công trình kiến trúc. Vào khu vực này bạn sẽ bị mất tiền vé riêng (5USD/người). Cho tới năm 2003 thì khu vực này mới được gỡ sạch bom mìn và guider của mình trong lần thăm Beng Mealea chính là một người đã bị mất một bàn chân vì mìn. Tuy vậy cô ấy đã trèo rất nhanh và hướng dẫn bọn mình đi mà bọn mình gần như không hề biết gì về chuyện cô ấy bị mất một chân :|

Ta Prohm

Ta Prohm

Ăn trưa, quay về khu Angkor Thom và bắt đầu thăm Ta Prohm, Ta Keo và Preh Khan trước khi trèo lên đồi Bakheng để ngắm mặt trời lặn. Nói chung thì hoàng hôn lúc nào cũng có rất đông người chờ để ngắm nên nếu bạn lên sớm có thể sẽ chọn được chỗ tốt (và bù lại phải chờ rất lâu để hoàng hôn xuống).

Ngày 3 :

Banteay Srei

Banteay Srei

 

Thăm Banteay Samre, Banteay Srei vào buổi sáng (khoảng 32km từ Siem Riep). Hai địa điểm này không hùng vĩ nhưng được bảo tồn rất tốt nên bạn có thể sẽ thấy khá nhiều các nét kiến trúc và chạm khắc đặc sắc ở đây.

Ăn trưa và quay trở lại thăm Angkor Wat vào cả buổi chiều.

Ăn uống ở Siem Riep tương đối rẻ. Bạn cứ đi ra khu chợ cũ là có thể ăn đồ Tây (ở Pub Street), đồ Khmer (ở ngõ bên cạnh Pub Street – khu Khmer House, Khmer Kitchen, Amok…) hoặc thậm chí là đồ Việt Nam (Soup Dragon). Giá cho mỗi món là khoảng 3-5 USD và trung bình một người một bữa chỉ tốn hết 4-6 USD là rất ổn. Nếu ăn đồ Khmer thì mình đặc biệt khuyến cáo Khmer House. Buổi tối cũng có thể đi dạo ở Siem Riep và thăm hai khu chợ đêm ở cạnh nhau.

Ba bài học rút ra sau khi đi Phượt

Thực ra ba bài học này nghe có vẻ sến, nhưng tôi đã gặp trên đường Phượt không biết bao nhiêu lần rồi. Vậy nên sến thì sến mà cứ viết ra thôi.

IMG_4821
1.Trong chuyến đi Mường Lát, khi đi con đường đất từ Mường Lát đâm xuyên ra quốc lộ, chúng tôi đã đi mất 12 tiếng cho đoạn đường dài khoảng 70km đó. Ngoài việc đi xuyên rừng, xuyên núi, qua suối, qua những mắt tre đẹp như trên thì bên cạnh đó là sự sốt ruột khó tả được bởi trời mưa. Mà đi đường núi sợ nhất trời mưa, trơn trượt là một chuyện nhưng nếu suối dâng lên hay bị lở thì chỉ có chôn chân ở giữa rừng thôi. Vậy nên cứ gặp ai là hỏi đường để biết chắc là mình đang đi tới đâu rồi, mình có đi đúng đường không và mình mất bao lâu nữa thì thoát khỏi cảnh này. Mỗi người trả lời một cách. Có cụ bà nói, haiz, mày đi thế phải sáng mai mới tới. Có người lại nói, ôi dễ lắm, tao đi cỡ 1 tiếng là tới. Cuối cùng từ lúc hỏi tới lúc ra được đường lộ là khoảng 3 tiếng.

Người dân tộc thì có điểm tốt là hầu như chẳng nói dối bao giờ. Thế nên, có nhiều thứ phải nghĩ lại sau khi đi qua đoạn đường này :

-Trong trường hợp với cùng một câu hỏi mà có quá nhiều đáp án trái ngược nhau, tốt nhất là bạn nên tin vào bản thân mình

-Mọi câu trả lời đều có thể đúng, cho dù nó trái ngược nhau. Cụ bà đi bộ thì phải sáng mai mới tới, còn anh dân tộc thì đi xe máy siêu hạng nên chỉ 1 tiếng là tới. Nếu câu trả lời trái ngược nhau, tìm hiểu kỹ, bạn vẫn có thể biết được điều bạn cần biết. Nếu không tìm hiểu được, vậy cứ nên tin vào bản thân thôi.

Beautiful curves

2.Trên đường đi từ Tú Lệ về tới Nghĩa Lộ, đoàn chúng tôi có 3 xe. Sau khi ăn cơm tối xong là hơn 8h, quyết định lao xuống Nghĩa Lộ ngủ cho sướng vì nhà nghỉ trên Tú Lệ rất chán. Tuy vậy, do liên lạc không hiểu nhau nên tôi đã bị lạc, hai xe còn lại đi trước. Đường đi rất chi là quanh co, lúc đấy lại tối rồi, mà đường lộ ở tỉnh thì không có đèn sáng trưng hai bên như đường trong thành phố. Xe Wave thì đèn pha lẫn đèn cốt đều không đủ sáng, vì vậy tôi cứ phải lò rò đi với tốc độ ~30km vì nếu quá tay một chút, lao xuống vực ngay.

Bất chợt, có một cái xe tải to đùng vượt lên, phi với tốc độ 50-60km/h. Xe tải thì đèn sáng quắc, thế là vội vàng lao theo nó, nhắm mắt nhắm mũi không buồn nhìn cua nữa mà cứ đúng cái … mông xe tải mà lao theo. Vì thế nên tốc độ đã tăng lên nhanh chóng. Xe tải phi nhanh cỡ nào mình cũng phải phi theo nó. Ở đây, rút ra là, khi bạn đã biết đích cần đến và đoạn đường cần đi rồi, đôi khi phó mặc số phận cho một thứ gì đó ào ào lại an toàn hơn nhiều so với bạn cứ lò dò đi trên con đường đó.
IMG_4865

3.Đường núi đi trời mưa thì bị bùn lầy là điều bình thường. Nói chung, bùn là một thứ dở hơi chết tiệt, vừa bẩn vừa nhão nhoét vừa dễ làm người đi xe bị ngã. Lần đầu tiên khi gặp bùn nhiều như vậy (ở Mường Lát), tôi cũng đi rất từ từ, vừa đi vừa run. Mấy lần lạng tay lái tưởng xòe. Tuy vậy về sau mới rút ra kinh nghiệm, để không bị ngã thì tốt nhất là đừng cho bùn có cơ hội làm mình ngã. Mà để nó không có cơ hội thì tốt nhất mình phải vượt qua nó thật nhanh. Từ đó, cứ gặp bùn là không nể nang gì nữa, trừ khi nó to quá, kinh quá còn không là cứ chính giữa mà phi ào qua, chả bao giờ bị ngã. Đôi khi, trong cuộc sống cũng gặp phải vài thứ nhão nhoét như bùn, có khi cứ chánh niệm phi thẳng vào giữa mà đi qua lại lành hơn là tránh nó rồi cuối cùng lại ngã cái oạch, phải không?

Thế hệ chới với

Nhân đang làm research về GenY, copy lại bài này viết ở Y!360 vào 13Jun2007 suy nghĩ về thế hệ của bản thân mình, sau khi ngồi uống rượu với một gia đình họa sỹ không quen biết tại Hồ Tây vào một buổi chiều giông bão.

City with a stormy hat (2)

Đoạn mở đầu câu chuyện sẽ chẳng ăn nhập chút nào với đầu đề. Số là hôm nay chẳng làm được gì, nhớ rằng cần phải đi chụp hoa sen cho một người thân ở rất xa muốn được cái cảm giác Hà Nội nên đã xách máy ảnh đi ra Bến Hàn Quốc. Sen thơm ngào ngạt. Sẽ thô bạo với mùi hương của sen nếu bạn cứ hít lấy hít để, hít thật lực. Sen là của đất trời, hương sen cũng là của đất trời, thế nên hãy cứ để cho hương sen từ từ ngấm vào bạn, ngấm vào khứu giác, vào vị giác, cùng với lá xanh bông đỏ lại chen nhị vàng, đó mới thật sự là sen. Biết làm sao để gửi cho người thân từng đó thứ được ?
Trời bắt đầu đổ giông. [Read more...]